Chăm sóc trẻ sơ sinh từ 0-6 tháng tuổi cần chú ý đặc biệt đến việc bú sữa, giấc ngủ, vệ sinh, tắm, thay tã, chăm sóc rốn và theo dõi những dấu hiệu bất thường của trẻ. Đây là giai đoạn bé còn rất non nớt, vì vậy cha mẹ cần chăm sóc đúng cách thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền miệng.
Đối với những người lần đầu làm cha mẹ, việc bế con thế nào, cho bé bú bao nhiêu, tắm ra sao hay làm thế nào khi trẻ quấy khóc đều có thể khiến bạn lúng túng. 14 hướng dẫn dưới đây sẽ giúp cha mẹ dễ dàng hơn trong quá trình chăm sóc bé trong 6 tháng đầu đời.
1. Cho trẻ bú đúng cách trong 6 tháng đầu
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng phù hợp cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Nếu điều kiện của mẹ và bé cho phép, trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu.
Thay vì cố định mọi trẻ vào một số cữ hoặc lượng sữa giống nhau, mẹ nên chú ý các tín hiệu đói của con như quay đầu tìm ti, đưa tay lên miệng, chóp chép miệng hoặc trở nên bồn chồn.
Với trẻ sử dụng sữa công thức, lượng sữa và số lần bú cũng có thể khác nhau tùy tuổi, cân nặng, tốc độ phát triển và nhu cầu của từng bé. Cha mẹ cần pha sữa đúng hướng dẫn của nhà sản xuất và không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn quy định.
Nếu bé bú kém, bỏ bú, thường xuyên nôn ói, không tăng cân hoặc có dấu hiệu bất thường, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám thay vì tự điều chỉnh chế độ ăn kéo dài tại nhà.
2. Bế trẻ sơ sinh đúng cách
Trong những tháng đầu, cơ cổ của trẻ chưa đủ khỏe để tự giữ đầu ổn định. Vì vậy khi bế bé, người lớn cần nâng đỡ đầu và cổ cẩn thận.
Trước khi bế trẻ nên rửa sạch tay, đặc biệt khi vừa từ bên ngoài về. Đồng hồ, vòng tay hoặc đồ trang sức sắc cạnh cũng nên được chú ý để tránh làm xước làn da mỏng của bé.
Khi bế, có thể để đầu bé tựa vào khuỷu tay hoặc ngực người lớn, đồng thời dùng tay còn lại nâng phần lưng và mông. Tránh rung, lắc hoặc tung trẻ lên cao để dỗ bé.
3. Tắm cho trẻ sơ sinh an toàn
Không nhất thiết phải tắm quá lâu hoặc tắm nhiều lần trong ngày. Điều quan trọng là giữ cơ thể bé sạch sẽ, đặc biệt tại vùng cổ, nách, bẹn, mông và các nếp gấp da.
Khi tắm, cha mẹ nên chuẩn bị sẵn khăn, quần áo, tã và các vật dụng cần thiết trước khi đặt bé vào chậu. Nước tắm cần đủ ấm, phòng tắm kín gió và người lớn phải luôn giữ bé chắc chắn.
Có thể thực hiện theo các bước:
- Kiểm tra nhiệt độ nước trước khi tắm.
- Dùng khăn mềm vệ sinh mặt và vùng quanh mắt.
- Gội đầu nhẹ nhàng bằng sản phẩm phù hợp với trẻ nhỏ nếu cần.
- Dùng một tay đỡ chắc đầu và cổ của bé khi tắm.
- Làm sạch nhẹ nhàng các nếp gấp ở cổ, nách, bẹn và vùng sinh dục.
- Sau khi tắm, đưa bé ra khỏi chậu và lau khô ngay.
- Mặc quần áo sạch, thoáng và phù hợp với thời tiết.
Không bao giờ để trẻ sơ sinh một mình trong chậu tắm, kể cả chỉ trong thời gian rất ngắn.
4. Chăm sóc và vệ sinh rốn cho trẻ
Trong những ngày đầu sau sinh, cuống rốn cần được giữ sạch và khô. Không nên tự ý đắp lá, bôi thuốc, dầu hoặc các chất khác lên rốn nếu không có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Cuống rốn thường khô dần, đổi màu và tự rụng. Cha mẹ không nên kéo hoặc cố làm rốn rụng sớm.
Nếu vùng quanh rốn sưng đỏ, chảy mủ, có mùi bất thường, chảy máu kéo dài hoặc bé kèm sốt, bú kém, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
5. Thay tã thường xuyên và phòng hăm tã
Da trẻ sơ sinh rất nhạy cảm. Tã ướt hoặc bẩn để quá lâu có thể khiến da bị kích ứng và làm tăng nguy cơ hăm tã.
Cha mẹ nên kiểm tra tã thường xuyên và thay ngay sau khi trẻ đại tiện. Khi thay tã, vệ sinh nhẹ nhàng vùng mông và bộ phận sinh dục, sau đó lau hoặc để da khô trước khi mặc tã mới.
Không nên chà xát mạnh lên da bé. Nếu vùng mặc tã xuất hiện tình trạng đỏ kéo dài, tổn thương da, mụn nước hoặc dấu hiệu nhiễm trùng, nên tham khảo ý kiến bác sĩ.
6. Quấn trẻ đúng cách nếu cần
Một số trẻ cảm thấy dễ chịu hơn khi được quấn trong thời gian đầu sau sinh. Tuy nhiên, quấn trẻ không có nghĩa là quấn càng chặt càng tốt.
Phần chân và hông của bé cần có đủ không gian để co, duỗi và cử động tự nhiên. Không quấn quá chặt quanh ngực, hông và chân.
Đặc biệt, khi bé bắt đầu có dấu hiệu muốn lẫy, cha mẹ cần ngừng quấn để giảm nguy cơ trẻ lật người trong khi vẫn bị hạn chế cử động.
7. Tạo môi trường ngủ an toàn cho trẻ
Giấc ngủ là một trong những vấn đề cha mẹ quan tâm nhất khi chăm sóc trẻ sơ sinh 0-6 tháng tuổi.
Khi ngủ, nên đặt trẻ nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc chắn và có không gian ngủ riêng phù hợp. Khu vực ngủ của bé không nên có gối mềm, chăn dày, thú nhồi bông hoặc các đồ vật có khả năng che mặt trẻ.
Cha mẹ có thể đặt nôi hoặc cũi của bé trong cùng phòng để thuận tiện theo dõi, cho bú và chăm sóc vào ban đêm. Tuy nhiên, ngủ cùng phòng không đồng nghĩa với việc cho trẻ ngủ chung giường với người lớn.
Không nên để trẻ ngủ thường xuyên trên ghế sofa, ghế rung hoặc những bề mặt mềm, dốc không được thiết kế làm nơi ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh.
8. Giúp trẻ ợ hơi sau khi bú
Trong lúc bú, trẻ có thể nuốt một lượng không khí vào dạ dày. Vì vậy, một số bé sẽ cảm thấy dễ chịu hơn sau khi được hỗ trợ ợ hơi.
Cha mẹ có thể bế bé thẳng, để đầu bé tựa vào vai rồi nhẹ nhàng xoa hoặc vỗ lưng. Một cách khác là cho trẻ ngồi được nâng đỡ trên đùi hoặc nằm sấp ngang đùi trong khi người lớn luôn giữ chắc đầu và cổ.
Không cần vỗ quá mạnh. Nếu bé thường xuyên nôn nhiều, nôn vọt, khó thở, bỏ bú hoặc không tăng cân bình thường thì cần đưa trẻ đi khám.
9. Dỗ dành khi trẻ khóc và tìm nguyên nhân
Khóc là một trong những cách trẻ sơ sinh giao tiếp với người chăm sóc. Bé có thể khóc vì đói, tã bẩn, nóng, lạnh, buồn ngủ, đầy hơi, muốn được ôm hoặc đang cảm thấy khó chịu.
Khi bé khóc, cha mẹ nên bình tĩnh kiểm tra từng nguyên nhân thay vì cố gắng ép bé ngừng khóc ngay.
Có thể ôm bé, nói chuyện nhẹ nhàng, kiểm tra tã, cho bú nếu bé đói hoặc đưa bé đến nơi yên tĩnh hơn.
Nếu trẻ khóc bất thường, khó dỗ kéo dài hoặc kèm theo sốt, khó thở, tím tái, bỏ bú, nôn nhiều, co giật, li bì hay phản ứng kém, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế.
10. Giữ vệ sinh cho trẻ và người chăm sóc
Hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh còn non nớt nên vệ sinh là một phần quan trọng trong quá trình chăm sóc.
Người chăm trẻ nên rửa tay trước khi bế bé, pha sữa, cho ăn hoặc vệ sinh rốn. Bình sữa, dụng cụ pha sữa và các vật dụng tiếp xúc trực tiếp với trẻ cần được vệ sinh đúng cách.
Khăn mặt, khăn tắm và quần áo của trẻ nên sạch, mềm và được thay giặt thường xuyên. Không nhất thiết phải mua quá nhiều loại khăn khác nhau, nhưng nên phân biệt khăn dùng cho mặt, cơ thể và vệ sinh để thuận tiện hơn.
11. Theo dõi thân nhiệt và các dấu hiệu bất thường
Trẻ nhỏ chưa thể nói cho cha mẹ biết mình đang khó chịu ở đâu. Vì vậy, việc quan sát các thay đổi về bú, ngủ, đi tiểu, đại tiện, thân nhiệt và phản ứng của trẻ rất quan trọng.
Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý khi trẻ:
- Sốt hoặc thân nhiệt bất thường.
- Bỏ bú hoặc bú ít rõ rệt.
- Khó thở, thở bất thường hoặc tím tái.
- Nôn nhiều hoặc nôn bất thường.
- Tiêu chảy nhiều.
- Co giật.
- Li bì, khó đánh thức.
- Khóc khác thường và rất khó dỗ.
- Có biểu hiện mất nước hoặc số lần tiểu giảm rõ rệt.
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể diễn biến bệnh nhanh. Khi nhận thấy dấu hiệu bất thường, cha mẹ không nên tự ý sử dụng thuốc mà cần liên hệ cơ sở y tế.
12. Trò chuyện và tương tác với bé mỗi ngày
Chăm sóc trẻ 0-6 tháng không chỉ có ăn và ngủ. Những tương tác đơn giản hằng ngày cũng rất quan trọng đối với sự phát triển của trẻ.
Cha mẹ có thể nhìn vào mắt con, nói chuyện, mỉm cười, hát ru hoặc cho bé nghe giọng nói quen thuộc. Khi trẻ thức và tỉnh táo, có thể dành thời gian tương tác phù hợp với độ tuổi.
Từ những tháng đầu, dưới sự giám sát liên tục của người lớn, trẻ cũng có thể có khoảng thời gian nằm sấp khi thức phù hợp với khả năng của bé để vận động và phát triển kiểm soát đầu, cổ.
Mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau, vì vậy không nên ép bé tập ngồi, đứng hoặc thực hiện các vận động vượt quá khả năng của mình.
13. Chưa nên cho trẻ ăn dặm quá sớm
Một điểm cần đặc biệt lưu ý khi chăm sóc trẻ từ 0-6 tháng là không nên tự ý cho trẻ ăn dặm quá sớm.
Trong 6 tháng đầu, nếu điều kiện sức khỏe của mẹ và bé cho phép, trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn. Thức ăn bổ sung thường bắt đầu vào khoảng 6 tháng tuổi khi nhu cầu dinh dưỡng của trẻ tăng lên và trẻ đạt mức phát triển phù hợp.
Do đó, quan niệm cho trẻ 4-5 tháng tuổi uống nước hoa quả, ăn cháo loãng hoặc ăn bột sớm không nên áp dụng máy móc.
Khi chuẩn bị cho trẻ ăn dặm, cha mẹ nên tìm hiểu cách lựa chọn thực phẩm, độ thô, lượng ăn và cách phòng hóc phù hợp với độ tuổi.
14. Tiêm chủng và khám sức khỏe đúng lịch
Trong 6 tháng đầu đời, cha mẹ cần theo dõi lịch tiêm chủng của trẻ và đưa bé đi tiêm theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
Bên cạnh tiêm chủng, những lần khám định kỳ cũng giúp theo dõi cân nặng, chiều dài, vòng đầu và sự phát triển của trẻ. Đây cũng là thời điểm phù hợp để cha mẹ trao đổi với bác sĩ về bú sữa, giấc ngủ, tiêu hóa hoặc những biểu hiện khiến mình lo lắng.
Không nên trì hoãn việc đưa trẻ đi khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường chỉ vì trẻ chưa đến lịch khám định kỳ.
Những sai lầm nên tránh khi chăm sóc trẻ sơ sinh 0-6 tháng
Bên cạnh 14 cách chăm sóc trên, cha mẹ nên tránh một số thói quen phổ biến như tự ý cho trẻ uống nước hoặc ăn dặm quá sớm; đặt trẻ nằm sấp khi ngủ; để nhiều chăn, gối và đồ mềm xung quanh trẻ lúc ngủ; quấn bé quá chặt; rung lắc trẻ để dỗ khóc; tự ý dùng thuốc; hoặc áp dụng một lịch bú cứng nhắc cho mọi trẻ.
Đặc biệt, kinh nghiệm chăm con của người thân có thể rất hữu ích nhưng không phải kinh nghiệm truyền miệng nào cũng còn phù hợp. Với những vấn đề liên quan đến dinh dưỡng, thuốc, tiêm chủng hoặc dấu hiệu bệnh lý, cha mẹ nên ưu tiên hướng dẫn của bác sĩ và nhân viên y tế.
Khi nào gia đình nên tìm người hỗ trợ chăm bé?
Giai đoạn 0-6 tháng tuổi thường khiến cha mẹ khá vất vả, nhất là những gia đình lần đầu có con, mẹ cần thời gian phục hồi sau sinh hoặc bố mẹ phải sớm quay trở lại công việc.
Trong trường hợp không có ông bà, người thân thường xuyên hỗ trợ, gia đình có thể cân nhắc thuê người giúp việc chăm trẻ sơ sinh để phụ mẹ các công việc như chăm bé, pha và vệ sinh dụng cụ bú sữa, thay tã, tắm bé, giặt đồ của bé, hỗ trợ ru ngủ và theo dõi sinh hoạt hằng ngày theo yêu cầu của gia đình.
Điều quan trọng là người chăm bé cần có kinh nghiệm, ý thức vệ sinh tốt, biết lắng nghe hướng dẫn của cha mẹ và không tự ý áp dụng những kinh nghiệm chăm trẻ không còn phù hợp.
Dịch vụ giúp việc chăm bé tại Hồng Doan
Nếu gia đình cần thêm người hỗ trợ trong giai đoạn con còn nhỏ, Giúp việc Hồng Doan cung cấp dịch vụ kết nối người giúp việc chăm bé theo nhu cầu của từng gia đình.
Khách hàng được trực tiếp trao đổi và phỏng vấn người giúp việc trước khi nhận việc để tìm người phù hợp với yêu cầu chăm sóc của gia đình.
- CÔNG TY TNHH GIÚP VIỆC HỒNG DOAN
- Địa chỉ: Số 1 Đường Trung Yên 10B, Phường Yên Hòa, Thành Phố Hà Nội
- Hotline/Zalo: 0914.57.6633 (Chủ nhà) * 0384.12.8833 (Người giúp việc)
- Email: giupviechongdoan@gmail.com - Website: https://giupviechongdoan.com/
Lưu ý: Nội dung trong bài nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc trẻ phổ thông, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc hướng dẫn trực tiếp của bác sĩ.
